Aktywność skurczowa mięśnia macicy jest jednym z kluczowych elementów wpływających na utlenowanie krwi dochodzącej do płodu podczas porodu. Kardiotokografia (badanie KTG) jest powszechnie dostępną metodą monitorowania dobrostanu płodu podczas porodu. Wstępny zapis kardiotokograficzny po przyjęciu na blok porodowy powinien być wykonany u każdej rodzącej. Mamy wówczas możliwość ustalenia wyjściowego stanu płodu i ewentualne wykrycie nieprawidłowości.

Płód zazwyczaj jest dość dobrze zaadaptowany do stresu hipoksemicznego podczas porodu. Dzięki mechanizmom wyrównawczym nie dochodzi więc do niedotlenienia i uszkodzenia narządów, kiedy w trakcie skurczów macicy zmniejsza się wymiana gazowa w łożysku. Stymulowane przez odruchy z chemoreceptorów działania układów przywspółczulnego i współczulnego intensyfikują zmiany w układzie krążenia proporcjonalnie do ograniczenia przepływu w łożysku. Niestety dość niejasną granicą jest moment, w którym dochodzi do dekompensacji prowadzącej do rozwoju kwasicy i niedotlenienia centralnych organów. W związku z powyższym rolą śródporodowego monitorowania płodu za pomocą badania KTG jest wychwycenie oznak nasilającego się stresu hipoksemicznego i zastosowanie działań mających na celu jego ograniczenie.

Decyzja o kontynuacji monitorowania KTG podczas porodu powinna być podjęta w oparciu o czynniki medyczne oraz wolę pacjentki. W przypadkach występowania stanów mogących wskazywać na zwiększone ryzyko wystąpienia niedotlenienia płodu tylko ciągły zapis KTG umożliwia ocenę mechanizmów adaptacyjnych w odpowiedzi na stres hipoksemiczny związany z czynnością skurczową macicy. Również farmakologiczna stymulacja czynności skurczowej macicy podczas porodu wymaga intensywnego nadzoru kardiotokograficznego. Należy poinformować rodzącą o zaletach KTG w ocenie dobrostanu płodu podczas porodu i kontynuować monitorowanie na jej życzenie także w przypadkach ciąż o niskim ryzyku powikłań śródporodowych. Kontrola czynności serca płodu podczas naturalnie rozpoczętych porodów bez dodatkowych czynników ryzyka, w której nie stosujemy ciągłego nadzoru KTG, powinna być wykonywana regularnie wg określonych zasad i znajdować odzwierciedlenie w dokumentacji medycznej.

Wskazania medyczne do ciągłego monitorowania KTG podczas porodu:

Wskazania ze strony matki:

• Nadciśnienie tętnicze
• Cukrzyca przedciążowa
• Wady serca
• Choroby nerek
• Choroby wątroby
• Cholestaza
• Infekcja uogólniona (np. covid, grypa)

Wskazania ze strony płodu:

• Hipotrofia płodu
• Ciąża bliźniacza
• Poród przedwczesny

Wskazania porodowe:

• Farmakologiczna stymulacja czynności skurczowej oksytocyną
• Poród trwający ponad 24h
• Gorączka u rodzącej
• Zielony płyn owodniowy
• Krwawienie z dróg rodnych
• Stan po przebytym cięciu cesarskim

W śródporodowej analizie zapisu kardiotokograficznego należy brać pod uwagę obraz kliniczny ze szczególnym zwróceniem uwagi na czynniki, które mogą wpływać na zmniejszoną tolerancję porodowego stresu hipoksemicznego oraz dynamikę zachodzących zmian w parametrach czynności serca płodu i czynności skurczowej macicy w trakcie trwania porodu.

Przeprowadzana ocena dobrostanu płodu podczas porodu powinna uwzględniać przede wszystkim cztery zasadnicze elementy:

1. Podstawowa czynność serca płodu (FHR) – ocena czy wartość jest adekwatna do wieku ciążowego, wykazuje stabilność i czy nie doszło do jej podwyższenia podczas porodu oraz czy nie jest zgodna z tętnem matki
2. Cykliczność zapisu – ocena czy naprzemiennie występują okresy aktywności i wyciszenia u płodu, objawiające się odcinkami normalnej i zmniejszonej oscylacji w zapisie KTG
3. Aktywność skurczowa macicy – ocena czy skumulowany czas pozostawania macicy w skurczu nie przewyższa czasu relaksacji, a przerwy między skurczami są dłuższe niż dwie minuty
4. Występowanie deceleracji – ocena czy występują zwolnienia czynności serca płodu w odpowiedzi na skurcze macicy, jeśli tak to jaki jest ich charakter i częstość oraz czy pomiędzy nimi podstawowa czynność serca jest stabilna z prawidłową oscylacją.

Śródporodowe KTG w porodach przedwczesnych

W porodach przedwczesnych po 28 tygodniu ciąży wskazane jest stosowanie ciągłego monitorowania KTG podczas porodu. W jego interpretacji szczególnie pomiędzy 28 a 34 tygodniem ciąży należy uwzględnić zmiany związane z wcześniactwem, jak również będące efektem podawania leków. Niedojrzały płód ma nie w pełni wykształcone mechanizmy adaptacyjne do stresu porodowego i jego podatność na niedotlenienie może być większa. Należy także zwrócić uwagę na fakt, iż jedną z przyczyn porodu przedwczesnego jest infekcja wewnątrzmaciczna, która stanowi dodatkowy czynnik ryzyka uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego płodu.

Śródporodowe KTG w ciążach bliźniaczych

Poród w ciążach bliźniaczych wiąże się z większym ryzykiem powikłań i ciągłe śródporodowe monitorowanie KTG jest zalecane. Należy równoczasowo monitorować czynność serca obu płodów, a umieszczenie głowic zweryfikować badaniem ultrasonograficznym. Po porodzie pierwszego płodu należy potwierdzić czynność serca drugiego płodu badaniem ultrasonograficznym – wskazuje dr n. med. Piotr Magnowski specjalista w dziedzinie położnictwa i ginekologii, ginekologii onkologicznej oraz genetyki klinicznej.

Do gabinetów lekarskich zapraszamy w Tarnowie Podgórnym przy ul. Niklewicza 1 oraz w Luboniu przy ul. Wschodnia 26a

Informacje zawarte na blogu mają charakter informacyjny i nie stanowią porady medycznej oraz nie powinny zastępować konsultacji z lekarzem lub dietetykiem.

Źródło: Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników